Direkt yıldız üçgen, soft starterla yol verme ve çalıştırma şekillerinde motor sabit hızda çalışır. Hızın bir kontrolü yoktur. Sürücülerde ise hız kontrol edilir. Herhangi bir AC motorun hızı, stator kutup sayısı ile ters orantılı ve besleme geriliminin frekansı ile doğrudan orantılıdır. Direnç ile yol vermede amaç şebeke gerilimini düşürmektir. Burada temel bir direncin görevi söz konusudur. Böylece motor, şebekeden gereğinden düşük kalkınma akımı çekmiş olur. Dirençler devreye seri bağlıdır ve diğer yol verme metodlarında olduğu gibi zaman röleside bu yol verme metodunda kullanılmıştır. (Şekil 7.) METAHAFIZA ; Eğitim ve Bilime adanmış olan ,XMIND tekniğini kullanarak ''Bilgi , Paylaşıldıkça Artar'' prensibiyle hareket eden bir sitedir. Ancakunutulmamalıdır ki motor başlatma akımının aşırı yüksek olduğu durumlarda DOL yol vermenin zararlı sonuçları ortaya çıkabilir. Bu sorunların yaşanması durumunda, yıldız üçgen, yumuşak yol verme, sürücü ile yol verme gibi yöntemler tercih edilmelidir. DOL yolvericilerin bazı fonksiyonları şunlardır: DoğrudanYol Verme-----%600-800 Sürücüler motorların gerilim veya akımı ile oynamazlar, frekans ile kontrol ederler bu yüzden motorlar zarar görmez tam tersine faydası görülür. Çünkü diğer yol verme yöntemlerinde birden hızlanamaz ve şebekeden 1,5 – 8 katı arasında fazla akım çeker ve bu motor sargılarına zarar verir Zy6W. Yük altında devir sayıları çok değişmediği, az bakım gerektirdiği, elektrik arkı oluşturmadığı, devir sayıları kolaylıkla kontrol edilebildiği ve ucuz olduğu gibi gerekçeler ile asenkron motorlar birçok segment ve uygulamada yoğun olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle bu motorların verimli olarak başlatılması çok önemlidir ve için başlangıçtaki verimi artırmak için farklı yöntemler asenkron motorlar başlangıç sırasında şebekeden nominal çalışmasının 6 ila 8 katı civarında başlangıç akımları çekerler. Demeraj ya da inrush akımları olarak da adlandırılan bu başlangıç akımları engellenemez ise aşağıdaki olumsuz etkilere neden sargılarında aşırı gerilim dalgalanmaları veya gerilim yüklerde oluşabilecek istenmeyen devresindeki anahtarlama elemanlarında elemanlarının yüksek seviyede gibi motorun ilk yol alması sırasında oluşacak bu başlangıç akımları mutlaka kontrol altına alınmalıdır. Yol verme yöntemleri hakkında bilgi sahibi olarak uygulamalarınız için en verimli olabilecek başlangıç yöntemini tercih motora yol verme yöntemleri şunlardırDirekt yol vermeYıldız üçgen yol vermeYumuşak yolverici ile yol vermeSürücü ile yol vermeOto trafosuyla yol vermeDirenç ile yol verme Şimdi bu yöntemlerden en çok kullanılanları yol verme DOLEn ucuz ve kompakt yol verme yöntemi olması nedeniyle pazarda en çok kullanılan yol verme şeklidir. Direkt yol vermede kullanılan ekipmanları kontaktör, termik röle ile sınırlandırabiliriz. Tabii ki projenin durumuna göre aşırı akım koruma için motor koruma şalteri ve kumanda için buton ve sinyal lambaları da kullanılabilir. Bu yöntemin en büyük dezavantajı demeraj akımını düşürücü herhangi bir etkisinin olmamasıdır. İsminden de anlaşılabileceği gibi motora direk olarak yol verilir. Normalde nominal akımın 6 ile 8 katı arası değişebilen başlangıç akımları bu yol verme ile 14 katlarına kadar çıkabilir. Bu değerler motor dizaynına göre değişiklikler gösterebilir. Genel olarak modern teknoloji ile üretilmiş motorların başlangıç akımları eskilerine göre daha fazladır. Çünkü yeni motorlarda sargılardaki rezistans değerleri daha ister istemez şu soru gelebilir Demeraj akımını düşürmek bu kadar önemli ve gerekli ise neden hala bu yöntemle yol vermeye devam ediyoruz?’Pratikte 4-5 kW’a kadar olan motorlarda bu yol verme yöntemi tercih edilir. Güçleri düşük olan bu motorların şebekede çok fazla olumsuz durumlar yaratmayacağı ve bağlı bulunduğu hattaki diğer yükleri çok da fazla etkilemeyeceği farz edilir. Ekonomik olması sebebiyle, diğer yol verme şekillerine nazaran düşük güçlü motorlarda daha fazla tercih edilmesi bundandır. Ancak dikkat edilmesi gereken önemli bir konu da sistemimizde bu tip düşük güçlü motorlardan çok sayıda varsa ve bunların büyük bir kısmı aynı anda devreye giriyorsa bu diğer yüklerin etkilenmesine, hatta güç düşümlerinin olmasına sebebiyet olarak; direk yol verme sırasında çoğu uygulamada karşımıza çıktığı gibi, başlangıç torku istenilen seviyenin üzerinde olabilir. Bu yüksek tork motor sargılarında ve kayışlarında aşınmalara ve mekanik zorlanmalara yol açar. Direkt yol verme ile başlatılan bir motorun duruşu da direkt olacaktır ve bu ani duruş motorun fazla zorlanmasına ve zamanla aşınmasına ve motorun kontrol ettiği yüklerde istenmeyen durumlara yol açabilir. Örneğin pompa motorlarında borularda aşınmaya sebebiyet verebilir.Her ne kadar ilk kurulum maliyeti çok önemli bir parametre olsa da motor güçleri, karakteristikleri, projedeki adetleri, motorun beslediği ve sistemde bulunan diğer yüklerin durumlarına bakmadan direkt yol verme uygulamak riskli bir çözüm olacaktır. Bu yöntemin gayet güzel çalıştığı ve hiçbir sorunun yaşanmadığı uygulamalar elbette ki vardır; ancak sistem tasarımı yaparken yukarıdaki hususlara mutlaka dikkat etmek gereklidir. Yıldız üçgen yol vermeYıldız-üçgen yol vermede kullanılan ekipmanlar genellikle üç kontaktör, termik röle ve zaman rölesini kapsar. Aynı direkt yol vermede olduğu gibi aşırı akım koruma olarak motor koruma şalteri ve kumanda için de sinyal lambaları ve butonlar da tercihen kullanılabilir. Bu başlatma metodu sadece sürekli çalışma durumunda üçgen bağlı motorlarda kullanıma yol vermenin arkasındaki temel prensip hızlanmanın birinci kısmında motor sargıları yıldız bağlanıp, düşürülmüş bir akım uygulanmasıdır. Belirli bir süre sonra da bağlantı üçgene çevrilir ve motora tam akım ve tam tork kullanımda, motor sargıları arasındaki gerilim ile şebeke gerilimi ile eşittir. Motor akımı iki paralel sargı arasında dağılır ve hat akımının 1/√3 oranına düşer. Eğer her motor sargısındaki empedans Z ise, paralel sargıların empedansları toplamı Z/√3 motor yıldız bağlanırsa motor sargıları seri bağlanmış olur. Sonuçta empedans √3*Z olacaktır. Yıldız bağlantıda üçgen bağlantıya göre √3*Z/ Z/√3 = 3 kat daha fazla empedansa sahip oluruz. Ana gerilim seviyesinin aynı olduğunu düşünürsek yıldız bağlantıda üçgen bağlantıya göre 1/3 kat daha az akım gerilim aynı olsa bile motor yıldız bağlandığında motor sargılarında oluşan gerilim ana gerilimin 1/√3 ü oranında olacaktır. Bu düşük gerilim torkta da düşüşe sebep olacaktır. Üçgen bağlantıya göre yıldız bağlantıdaki tork düşüşü [1/√3* 1/√3 ≈ 0,33 kat olacaktır. Aslında bu değer yaklaşık bir değerdir. Ek kayıpları ve diğer verimlilik değerlerini de hesaba katarsak bu değer 0,25 katlara biz yıldız-üçgen bağlantıda motoru önce yıldız çalıştırarak yani düşük gerilim vererek akımı düşürüyoruz. Zaman rölesi ayarladığımız değerde belli bir süre yol alan motoru da normal bağlantısı olan üçgene yıldız üçgen yol verme şekli yüksüz ya da ağır şart olmayan uygulamalarda gayet yerinde bir uygulama olup şartlar ağırlaştıkça bazı sıkıntılar yaşatması ihtimali yüksektir. Yukarıda da anlattığım gibi yükün torku yıldız bağlantının torkundan yüksek olduğu durumlarda motor üçgene geçse bile kalkmaz bağlantıda görüldüğü gibi akım, gerilim ve torkun tam kontrolü yoktur. Zaman rölesinin ayarlanan zamanına göre değişen sabit değerleri vardır. Yıldızdan üçgene geçişlerde nominal akımın 20 katına kadar çıkabilen ani akım ve tork darbeleri oluşabilir ve bu da motorda ciddi zorlanmalar yol vermede olduğu gibi yıldız-üçgende de motorun duruşu direkt olacaktır ve yine bu ani duruş motorun fazla zorlanmasına ve zamanla aşınmasına ve motorun kontrol ettiği yüklerde istenmeyen durumlara yol açabilir. Örneğin bir konveyör hattında ani duruşlar konveyör üzerindeki ürünlerin kırılmasına, dökülmesine sebep olabilir Yumuşak yolverici ile yolvermeYumuşak yolvericiler; asenkron motorların uçlarına uygulanan gerilimi kademeli olarak yumuşak ve kararlı bir hızlanma elde etmek için arttıran mikroişlemci ve tristör tabanlı cihazlardır. Her fazda birbirine ters bağlı tristörlerin gerilimi kontrol etmesi başlangıçta yavaşça arttırması, duruşta ise yavaşça azaltması ile yol verme süresindeki ani gerilim değişimleri engellenir ve başlangıçta çekilen demeraj akımı azaltılmış olur. Gerilim ayarlanan değerden nominal değere ulaşana kadar sürekli kontrol edilir. Direkt yol verme ve yıldız-üçgende olmayan gerilim kontrolü özelliği ile şebekede ani gerilim düşümleri yaşamaz ve kaliteli bir enerji elde etmeniz ile beraber, gerilimin bileşimi olan tork da sürekli kontrol edilir. Uygulamanın yüklü ya da yüksüz olduğun bakılmadan bu gerilim ve tork sürekli gözetim altındadır. Dolayısıyla mekanik yıpranma en aza indirilir, bakım masraflarınız azalır ve servis sürekliliğiniz sağlanmış yol aldıktan ve nominal değerlerine ulaştıktan sonra artık yükümüzü yumuşak yolverici üzerinden beslememize gerek kalmamıştır. Bunun için yumuşak yolverici kontakları bypass edilerek, yük bir bypass kontaktörü üzerinden beslenir. Böylece yumuşak yolverici motor normal çalışma anında sürekli çalışmamış olur ve dolayısıyla tristörleri daha az ısınarak hem ömürleri uzatılır hem de şebekeye harmonik yayması önlenmiş olur. Duruş anında yumuşak yol verici tekrar yükü üzerine alır ve motoru yumuşak başlattığı gibi, yumuşak olarak da durdurmuş olur. Yani direkt ve yıldız üçgen bağlantının aksine yumuşak bir duruş da ve markasına göre değişmekle beraber yumuşak yolverici bypass durumunda iken sisteme sürekli koruma sağlamaya devam eder.Faz kaybı, aşırı akım, faz dengesizliği vs..İçyapı olarak yumuşak yolvericide bulunan elemanlarGerilimi tetikleyen tristörlerBu tristörleri kontrol eden mikroişlemcili kartTristörlerin soğutmasında kullanılan fanlarAkımı ölçen akım trafolarıDahili bypass kontakları veya kontaktörüModele ve markaya göre değişen dahili ya da harici ekranTüm bu elemanları taşıyan kasaolarak yolverici devresinde bu ürünü koruyacak elemanlar kullanmamız gerekmektedir. Bu elemanlar nominal akıma göre seçilmeli ve konfigürasyon buna göre yapılmalıdır. Koruma için motor koruma şalteri, termik röle, devre kesici kullanılabilir. Kumanda için ise hat kontaktörü ve ihtiyaca göre buton ve sinyal lambaları ilave ile yol vermeSürücüler, diğer bir ismiyle frekans konvertörleri iki bölümden oluşur. Birinci bölüm AC’yi 50 veya 60 Hz DC’ye çeviren, ikinci bölüm ise DC’yi tekrar AC’ye 0-250 Hz çeviren kısımdır. Sürücüler frekansı kontrol ederek motorun hız kontrolünü yaygın kullanım alanı ve her geçen yıl gelişen teknoloji ile pazarda en fazla tercih edilen yol vericilerden biridir. Hızı kontrol etmeleri, yumuşak bir kalkış ve duruş sağlamaları ile mükemmele yakın bir performans sunarlar. Ancak hız kontrolü yapılmayacak ve sadece motora yol vermek için sürücü kullanılacaksa bu gereksiz bir maliyet doğurur. Aynı zamanda sürücüler sürekli çalıştıklarında ısınabilirler bazı durumlarda harici bir soğutmaya ihtiyaç duyabilirler. Bildiğiniz gibi sürücüler lineer olmayan uygulamalardır ve dolayısıyla sisteme harmonik yayabilirler. Bu harmonikleri elemine etmek için ek filtreler ye da ekranlı kablolar kullanmak gerekecektir. Ototrafosu ile yol vermeOto trafosununda yıldız üçgende olduğu gibi kalkış anında düşük gerilim uygulanarak motorun düşük akım çekmesi sağlanır. Oto trafoları gerilim ayarlaması yapan bir transformatör gibi çalışırlar. Kademeli olarak sarılan oto trafosunun sekonder ucundan alınan gerilim, motorun çalışma geriliminden daha küçük değerlere motora düşük gerilim uygulanmakta, dolayısıyla motorun yol alma akımı da yol aldıktan sonra trafo devreden çıkarılır. Bu yöntemle direk kalmada çekilen akımının dörtte biri çekilerek motorun kalkınması sağlanır. Direk yol vermede normal çalışma akımının 6 katı, yıldız üçgende 2 katı ve oto trafosunda katı kalkınma akımı ile yol vermeÜç fazlı asenkron motorlara kademeli direnç ile yol vermede temel prensip, şebeke geriliminin bir kısmını yol verme direnci üzerinde düşürmek ve geriye kalan gerilimi motora uygulamaktır. Böylece motor ilk kalkınma anında aşırı akım çekmeden düşük gerilimle yol almış olur. Kalkınma akımını azaltmak için büyük güçlü motor devresine seri olarak ayarlı direnç bağlanır. Kademeli olarak ayarlanan direncin kademeleri sıra ile kontaktör kontakları tarafından devreden çıkarılır. Bu uygulamada tek kademe direnç kullanıldığında kalkınma akımı %50 civarında, çok kademeli direnç kullanıldığında ise kademe sayısına göre daha da fazla yöntemlerinin karşılaştırmasıYukarıda anlattığım 4 yol verme yönteminin aşağıdaki tabloda karşılaştırmalarını yapalım ve sistemlerinize uygun yol verme çözümünün yorumunu siz kullanıcılara bırakalımContinue Reading Ana BilgilendirmeSite Kuralları *Eğitici* Videolar Üye OlÜye Başvuru Üye GirişiGiriş Yap KategorilerKategorilerimiz Sitede AraSite İçi Arama Puan miktarınız sitemiz üzerindeki konulara ulaşmak için yetersizdir. Puan yükleme seçenekleri için PUAN Yükleme Sayfamızı İnceleyebilirsiniz. Kumanda Teknikleri ASM Devir Ayarlaması ve Yol Verme Yöntemleri 01 Nisan 2011 2332 7654 kez okundu 26 kez indirildi Kumanda Teknikleri ASM Devir Ayarlaması ve Yol Verme YöntemleriAsenkron motorların devir sayısının değiştirilmesi dahlender motor yol verme yöntemleri yıldız üçgen yol verme yumuşak yol vericiler bağlantı şemaları motor sürücüsü ile yol verme oto trafosu ile yol verme dinamik KONU MESAJLARI otomasyon3 2012-08-25 163200 ELİNİZE SAĞLIK AS-Interface için M200D motor yol vericileri Yüksek bir IP65 koruma derecesine sahip bu motor yol vericileri, motorları ve 5,5 kW’a kadar olan yükleri çalıştırır ve korur. M200D Temel DIP anahtarı veya dönen potansiyometre kullanarak lokal ayarlarla kolay devreye alma AS-Interface ile teşhis M200D Standart ES motor starter kullanarak lokal arayüzle kolay devreye alma AS-Interface ile kapsamlı teşhis konsepti I/O’ların esnek parametrelendirilmesi mümkün Yumuşak yol verme fonksiyonuna sahip elektronik anahtarlamalı versiyonu da mevcuttur En hassas ihtiyaçlar için PROFIBUS ve PROFINET’e sahip M200D motor yol vericileri PROFIBUS ve PROFINET haberleşmesi için akıllı, son derece çok yönlü olan M200D motor yol vericileri, yüksek koruma sınıfı IP65’e sahip SIRIUS motor yol verici ürün ailesindeki en fazla fonksiyona ve haberleşme yeteneğine sahip cihazlardır. Bir motor yol vericisi ve haberleşme modülünden oluşan modüler bir yapıdadırlar. Elektronik anahtarlamalı yol verici versiyonları, entegre bir yumuşak yol verme fonksiyonuyla sunulur.. Step 7 ile parametre ataması Kapsamlı teşhis Gerçek motor akımı okunabilir Bakım fonksiyonu PROFINET versiyonunun ek fonksiyonları; PROFIenergy’i destekler MRP ve ortam teşhisi gibi PROFINET fonksiyonlarını destekler SIRIUS M200D motor yol vericilerinin fonksiyonlarına göz atın SIRIUS M200D motor yol vericileri, zorlu endüstriyel ortamlarda dağıtık kullanım için ideal çözümdür. Bu video, konveyör teknolojisindeki çeşitli olası uygulamalar hakkında bilgi edinmenizi sağlar. SIRIUS M200D motor yol vericilerinin ne kadar hızlı devreye alınabildiğini deneyimleyin Sadece 6 adımda zahmetsiz devreye alma, size zaman kazandırır. Siemens Endüstri Online Destek SIOS Teknik dokümantasyon, uygulama örnekleri ve SSS Sistem konfigüratörü Kolaylaştırılmış ürün seçimi ve konfigürasyonu Dönüştürme aracı Eski ürünlerin yerine gelen ürünleri bulmanın kolay ve verimli yolu Teknik Destek Endüstriyel kontroller için yetkin teknik danışmanlık Telefon +90 444 0 747 Ülkemizde sanayide tüketilen elektriğin yaklaşık %70'i, başka bir deyişle net tüketimin %36'sı üç fazlı trifaze elektrik motorlarında kullanılmaktadır. Dolayısı ile elektrik işiyle uğraşıp da asenkron motorlarla karşılaşmamak neredeyse imkansızdır. Peki Neden Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Uygularız? Asenkron motorlar ilk kalkış anında şebekeden normal akımlarının 3 ila 6 katı akım çekebilirler. Bu durum yüksek güçlü motorlarda kumanda elemanlarının gereksiz yüksek seçilmesine ve kısa sürelerde arıza yapmasına sebebiyet verebilir. Aynı zamanda büyük güçlü motorlarda direk yol vermeye kalkılırsa şebekede istenmeyen gerilim düşümleri meydana gelir. Bu sebeplerden dolayı asenkron motorlarda yol verme yöntemlerinden biri uygulanır. Not Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği Madde 52 - Değişik ek RG 30/11/1995-22479 BAĞLAMA AYGITLARI iv Kendi transformatörü bulunan tüketicilerden doğrudan direkt yol verilebilecek en büyük kısa devre senkron motor gücü tüm işletme yükleri devrede iken, en büyük güçlü motorun devreye girmesi durumunda transformatör empedansları dahil, yol alan motorda, yol alma akımında bağıl gerilim %15'i aşmamak koşulu ile tüketici tarafında belirlenir. Kendi transformatörü bulunmayan tüketicilerde, doğrudan yol verilecek en büyük kısa devre asenkron motor gücü köy ve benzeri yerlerde kW, alçak gerilim şebekesi hava hattı olan kasaba ve şehirlerde 15 kW, alçak gerilim şebekesi yeraltı kablosu olan kasaba ve şehirlerde 30 kW'dır. Ancak motorun gücü transformatörün gücünün %10'nunu aşamaz. Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Asenkron motorlara 6 tane farklı yol verme yöntemi vardır 1- Doğrudan Yol Verme Yöntemi 2- Yıldız Üçgen Yol Verme Yöntemi 3- Oto Trafosu ile Yol Verme Yöntemi 4- Dirençle Yol Verme Yöntemi 5- Yumuşak Yol Verme Yöntemi Soft Starter 6- Sürücü ile Yol Verme Yöntemi 1- Doğrudan Yol Verme Yöntemi Doğrudan Yol Verme Yöntemi asenkron motorun, paket, kollu şalter veya kontaktör ile doğrudan şebekeye bağlandığı bağlantıdır. Yazının başında da ifade ettiğimiz gibi bu yöntem küçük güçlü motorlarda tercih edilir. Genel yapı ile 4 kW'a kadar olan motorlara uygulanır. Asenkron Motorlara Doğrudan Yol Verme Kumanda ve Güç Şeması 2- Yıldız Üçgen Yol Verme Yöntemi Yıldız Üçgen Yol Verme Yöntemi piyasada en çok kullanılan yol verme yöntemleri arasında gelmektedir. Bunun sebebi diğer yol verme yöntemlerine göre daha ekonomik olmasıdır. Bu yöntemin uygulanabilmesi için motorun uygun olması gerekmektedir. Her üç fazlı trifaze motora Yıldız Üçgen Yol Verme Yöntemi uygulanamaz. Yukarıdaki görselde bulunan motor etiketinde de görüldüğü gibi "Üçgen 380V Yıldız 660V" yazmaktadır. Yani bu motora Yıldız Üçgen Yol Verme Yöntemi uygulayabiliriz. Motora Yıldız Üçgen Yol Verme Yöntemi uygulandığında şebekeden çekeceği kalkınma akımı direk yol vermeye oranla 3 katı azalır. Bu da yaklaşık olarak denk gelir. Bu yöntemde amaç, motoru kalkış süresince yıldız bağlı çalıştırmak ve kalkışını tamamlayan motoru hemen normal bağlantısı olan üçgen bağlı olarak çalıştırmaktır. Motor, kalkış sırasında yıldız bağlı çalıştırıldığından motor sargılarına uygulanan gerilim U3 değerine, motorun şebekeden çektiği akım ise 1/3 değerine düşer. Yıldız Üçgen Bağlantı ve Akım Gerilim İlişkisi Motorun sargılarına uygulanan gerilim azaldığından momenti önemli ölçüde küçülür. Yıldız Üçgen Yol Verme Yönteminin kusursuz olması için motorun yük momentinin, yıldız bağlamadaki motor momentinden büyük olmaması ve yıldız bağlamadaki sürenin uygun olması gerekir. Bu geçiş süresi çok önemlidir. Motor, yıldız bağlantıda iken anma devir sayısına ulaşıldığı anda üçgen bağlantıya geçilmesi ve fazla aralık verilmemesi gerekir. Böyle olursa yıldızdan üçgen bağlantıya geçişteki üçgen kontaktörünün kapamama akımı küçük ve yıldızdan üçgene geçiş darbesiz olur. Aksi halde, üçgen bağlantıya geçişte akımda geçici artışlar görülür. Bunun sonucu kontaktörün kontakları ani yüksek ısı nedeniyle kaynak olabilir. Otomatik Yıldız Üçgen Yol Verme Yöntemi Kumanda ve Güç Şeması 3- Oto Trafosu ile Yön Verme Yöntemi Üçgen çalışma gerilimi, şebeke gerilimine uygun olmayan motorlara Yıldız Üçgen Yol Verme Yöntemi uygulanamadığı için Oto Trafosu ile Yol Verme Yöntemi uygulanır. Oto trafosununda yıldız üçgende olduğu gibi kalkış anında düşük gerilim uygulanarak motorun düşük akım çekmesi sağlanır. Oto trafoları gerilim ayarlaması yapan bir transformatör gibi çalışırlar. Kademeli olarak sarılan oto trafosunun sekonder ucundan alınan gerilim, motorun çalışma geriliminden daha küçük değerlere düşürülür. Böylece motora düşük gerilim uygulanmakta, dolayısıyla motorun yol alma akımı da düşmektedir. Motor yol aldıktan sonra trafo devreden çıkarılır. Bu yöntemle direk kalmada çekilen akımının dörtte biri çekilerek motorun kalkınması sağlanır. Direk yol vermede normal çalışma akımının 6 katı, yıldız üçgende 2 katı ve oto trafosunda katı kalkınma akımı çekilir. Asenkron Motorlara Oto Trafosu ile Yol Verme Kumanda Şeması 4- Dirençle Yol Verme Yöntemi Oto trafosunda da olduğu gibi üçgen çalışma gerilimi, şebeke gerilimine uygun olmayan motorlara yıldız üçgen yol verme yöntemi uygulanamadığı için Dirençle Yol Verme Yöntemi uygulanır. Üç fazlı asenkron motorlara kademeli direnç ile yol vermede temel prensip, şebeke geriliminin bir kısmını yol verme direnci üzerinde düşürmek ve geriye kalan gerilimi motora uygulamaktır. Böylece motor ilk kalkınma anında aşırı akım çekmeden düşük gerilimle yol almış olur. Kalkınma akımını azaltmak için büyük güçlü motor devresine seri olarak ayarlı direnç bağlanır. Kademeli olarak ayarlanan direncin kademeleri sıra ile kontaktör kontakları tarafından devreden çıkarılır. Bu uygulamada tek kademe direnç kullanıldığında kalkınma akımı %50 civarında, çok kademeli direnç kullanıldığında ise kademe sayısına göre daha da fazla düşer. 5- Yumuşak Yol Verme Yöntemi Soft Starter Mikro işlemci tabanlı kontrol sistemiyle motora uygulanan gerilim ve akım kontrol edilerek motorun devreye girmesinin darbesiz olması sağlanır. Buradaki darbeden kasıt çekilen akımın ani ve yüksek olmamasıdır. Yumuşak Yol Verme Yöntemi motorun akım ve gerilimini kontrol ederek motorun devreye girmesi sırasında şebeke geriliminin %30 değerinden %100 değerine kadar kontrollü bir şekilde uygulanır. Aynı zamanda motorun devreden çıkması sırasında gerilim %100'den %30'a kadar kontrollü bir şekilde düşürülerek devreden ayrılır. Sonuç olarak motor kalkış akımının düşürülmesi ve moment darbelerinin önlenmesi ile motor besleme kablosuna ve yüke binen zorlamalar azaltılmış olur. Böylece bakım masrafları ve bakım periyotları azalır. 6- Sürücü ile Yol Verme Yöntemi Asenkron motorların kutup sayısı ve frekansı değiştiğinde hızı da değişir. n= Sürücüde denen mikro işlemci elektronik elemanlar ile asenkron motor statoruna uygulanan gerilim frekans oranı, motorun çalışma şartlarına bağlı olarak değiştirilerek istenen devirde istenen moment elde edilmektedir Yazar Gökhan YUSUFOĞLU Ülkemizde sanayide tüketilen elektiriğin %70 ’i başka bir değişle net tüketimin %36 sı üç fazlı elektrik motorlarında kullanılmaktadır. Dolayısı ile elektrik işiyle uğraşıpta asenkron motorlarla karşılaşmakak neredeyse imkansızdır. Peki Neden Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Uygularız Asenkron motorlar ilk kalkış anında şebekeden normal akımlarının 3 ila 6 katı akım çekebilirler. Bu durum yüksek güçlü motorlarda kumanda elemanlarının gereksiz yüksek seçilmesine ve kısa sürelerde arıza yapmasına sebebiyet verebilir. Aynı zamanda büyük güçlü motorlarda direk yol vermeye kalkılırsa sebekede istenmeyen gerilim düşümleri meydana gelir. Bu sebeplerden dolayı asenkron motorlarda yol verme yöntemlerinden biri uygulanır. Not Elektrik İç Tesisat Yönetmeligi Madde 52 – Değişik ek RG 30/11/1995- 22479 BAĞLAMA AYGITLARI iv Kendi transformatörü bulunan tüketicilerde doğrudan direkt yol verilebilecek en büyük kısa devre senkron motor gücü tüm işletme yükleri devrede iken, en büyük güçlü motorun devreye girmesi durumunda transformatör empedansları dahil, yol alan motorda, yol alma akımında bağıl gerilim %15’i aşmamak koşulu ile tüketici tarafında belirlenir. Kendi transformatörü bulunmayan tüketicilerde, doğrudan yol verilecek en büyük kısa devre asenkron motor gücü köy ve benzeri yerlerde kW, alçak gerilim şebekesi hava hattı olan kasaba ve şehirlerde 15 kW, alçak gerilim şebekesi yeraltı kablosu olan kasaba ve şehirlerde 30 kW”ır. Ancak motorun gücü transformatörün gücünün %10″nu aşamaz. Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Doğrudan Yol Verme Yıldız Üçgen Yol Verme Oto Trafosu ile Yol Verme Dirençle Yol Verme Yumuşak Yol Verme Softstarter Sürücü ile Yol Verme Doğrudan Yol Verme Direk yol verme asenkron motorun, paket , kollu şalter veya kontaktör ile doğrudan şebekeye bağlandığı bağlantıdır. Yazının başındada belirttiğim gibi bu yöntem küçük güçlü motorlarda tercih edilir. Genel yapı ile 4 kW a kadar olan motorlara uygulanır. Asenkron Motorlara Doğrudan Yol Verme kumanda ve güç şeması Yıldız Üçgen Yol Verme Yıldız üçgen yol verme piyasada en çok kullanılan yol verme yöntemleri arasında gelmektedir. Bunun sebebi diğer yol verme yöntemlerine göre daha ekonamik olmasıdır. Bu yöntemin uygulana bilmesi için motorun uygun olması gerekmektedir her üç fazlı motora yıldız-üçgen yol verme yöntemi uygulanamaz. Motor etiketindede görüldüğü gibi Üçgen 380V Yıldız 660V yazmaktadır. Yani bu Motora yıldız-üçgen yol verme yöntemini uygulaya biliriz. Motora yıldız-üçgen yol verildiğinde şebekeden çekeceği kalkınma akımı direk yol vermeye oranla 3 katı azalır. Buda yaklaşık olarak denkgelir. Yıldız -üçgen yol vermede amaç, motoru kalkış süresince yıldız bağlı çalıştırmak ve kalkışını tamamlayan motoru hemen normal bağlantısı olan üçgen bağlı olarak çalıştırmaktır. Motor, kalkış sırasında yıldız bağlı çalıştırıldığından motor sargılarına uygulanan gerilim U√3 değerine, motorun şebekeden çektiği akım ise 1/3 değerine düşer. Yıldız Üçgen Bağlantı ve Akım Gerilim İlişkisi Motorun sargılarına uygunalan gerilim azaldığından momenti önemli ölçüde küçülür. Yıldız-üçgen yol vermenin kusursuz olması için motorun yük momentinin, yıldız bağlamadaki motor momentinden büyük olmaması ve yıldız bağlamadaki sürenin uygun olması gerekir. Bu geçiş süresi çok önemlidir. Motor, yıldız bağlantıda iken anma devir sayısına ulaşıldığı anda üçgen bağlantıya geçilmesi ve fazla aralık verilmemesi gerekir. Böyle olursa yıldızdan üçgen bağlantıya geçişteki üçgen kontaktörünün kapamama akımı küçük ve yıldızdan üçgene geçiş darbesiz olur. Aksi hâlde, üçgen bağlantıya geçişte akımda geçici artış lar görülür. Bunun sonucu kontaktörün kontakları ani yüksek ısı nedeniyle kaynak olabilir Otomatik yıldız üçgen yol verme kumanda ve güç şeması Oto Trafosu ile Yol Verme Üçgen çalışma gerilimi, şebeke gerilimine uygun olmayan motorlara yıldız/üçgen yol verme yöntemi uygulanamadığı için oto trafosu ile yol verme yöntemi uygulanır. Oto trafosununda yıldız üçgende olduğu gibi kalkış anında düşük gerlim uygulanarak motorun düşük akım çekmesi sağlanır. Oto trafoları gerilim ayarlamya yapan bir transformatör gibi çalışırlar. Kademeli olarak sarılan oto trafosunun sekonder ucundan alınan gerilim, motorun çalışma geriliminden daha küçük değerlere düşürülür. Böylece motora düşük gerilim uygulanmakta dolayısıyla motorun yol alma akımı da düşmektedir. Motor yol aldıktan sonra trafo devreden çıkarılır Bu yöntemle direk kalmada çekilen akımının dörtte biri çekilerek motorun kalkınması sağlanır. Direk yol vermde normal çalışma akımının 6 katı, yıldız üçgende 2 katı ve oto trafosunda katı kalkınma akımı çekilir. Asenkron motorlara oto trafosu ile yol verme kumanda şeması Dirençle Yol Verme Oto trafosundada olduğu gibi üçgen çalışma gerilimi, şebeke gerilimine uygun olmayan motorlara yıldız üçgen yol verme yöntemi uygulanamadığı için dirençle yol verme yöntemi uygulanır. Üç fazlı asenkron motorlara kademeli direnç ile yol vermede temel prensip, şebeke geriliminin bir kısmını yol verme direnci üzerinde düşürmek ve geriye kalan gerilimi motora uygulamaktır. Böylece motor ilk kalkınma anında aşırı akım çekmeden düşük gerilimle yol almış olur. Kalkınma akımını azaltmak için büyük güçlü motor devresine seri olarak ayarlı direnç bağlanır. Kademeli olarak ayarlanan direncin kademeleri sıra ile kontaktör kontakları tarafından devreden çıkarılır. Bu uygulamada tek kademe direnç kullanıldığında kalkınma akımı %50 civarında, çok kademeli direnç kullanıldığında ise kademe sayısına göre dahada fazla düşer. Yumuşak Yol Verme Softstarter Mikro işlemci tabanlı kontrol sistemi ile motora uygulanan gerilim ve akım kontrol edilerek motorun devreye girmesinin darbesiz olması sağlanır. Buradaki darbeden kastımız çekilen akımın ani ve yüksek olmamasıdır. Soft starter motorun akım ve gerilimini kontrol ederek motorun devreye girmesi sırasında şebeke geriliminin %30 değerinden %100 değerine kadar kontrollü bir şekilde uygular. Aynı zamanda motorun devreden çıkması sırasında gerilim %100 den %30 a kadar kontrollü bir şekilde düşürülerek devreden ayrılır. Sonuç olarak motor kalkış akımının düşürülmesi ve moment darbelerinin önlenmesi ile motor besleme kablosuna ve yüke binen zorlamalar azaltılmış olur. Böylece bakım masrafları ve bakım periyotları azalır.

sürücü ile motora yol verme